Piętnasty sierpnia jest dniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, powszechnie znanym jako Matki Bożej Zielnej. Moja Babcia Jadzia co roku, podobnie jak wszystkie inne gospodynie we wsi, zbiera w ogródku i na polu kłosy zbóż, słoneczniki, kwiaty, zioła i robi z nich bukiet, który zanosi do kościoła, a poświęcony przechowuje z nabożeństwem, jak palmę Wielkanocną.

Od dzieciństwa mgliście wiedziałam, że ta wiązanka jest rodzajem podziękowania za zbiory, jednak w tym roku postanowiłam dowiedzieć się więcej o źródłach tego zwyczaju. Podejrzewałam, że jego pochodzenie, podobnie jak wielu innych obrzędów, jest pogańskie i nie pomyliłam się.

Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny to obok Narodzenia, Oczyszczenia, Zwiastowania i Nawiedzenia św. Elżbiety, jedno z najważniejszych i najstarszych maryjnych świąt w roku. Wszystkie ukształtowały się na Wschodzie do końca VI wieku, a na Zachód zostały przeniesione w ciągu dwóch kolejnych stuleci. Te daty są ważne, ponieważ świadczą o tym, że święta istniały już w czasie chrystianizacji wielu europejskich terenów, w tym Polski.

Duża liczba świąt chrześcijańskich była bowiem w jakiś sposób, głównie poprzez daty i zwyczaje, kojarzona z obchodami pogańskich uroczystości. Ich „zliturgizowanie” miało na celu płynną zamianę obrzędów pogańskich na chrześcijańskie i przybliżenie ludowi dogmatów. W ten sposób dawne i nowe święta splotły się w polskich ludowych wierzeniach i obrzędach.

Wszystkie przedchrześcijańskie kultury Europy i nie tylko przykładały dużą wagę do cyklu solarnego i zmian długości dnia oraz nocy. Najważniejsze były momenty przesileń, którym przypisywano najpotężniejszą magiczną moc. Misjonarze wiedzieli, że nie da się tych wierzeń w krótkim czasie wykorzenić, dlatego postanowili je wykorzystać. Tak na przykład Noc Kupały stała się Nocą Świętojańską.

W ludowych wierzeniach zarówno przed, jak i po chrystianizacji ważne były rekwizyty obrzędowe. W dniu Matki Bożej Zielnej w całej Polsce święci się wieńce lub bukiety wykonane z plonów i ziół leczniczych. Przede wszystkim ma to na celu podziękowanie za zbiory, ale poświęcone wiązanki znajdują także wielorakie zastosowanie o charakterze magicznym, leczniczym, a nawet apotropaicznym.

Ciąg dalszy przeczytasz w trzecim wydaniu magazynu antidatum

Łucja